verhelderen - verbinden - verdergaan

Dan gebeurt het onvoorstelbare, je geliefde overlijdt. Jij en jullie dochter van 10 jaar blijven achter. En zijn oudste twee zonen uit een eerder huwelijk raken ook hun vader kwijt. Naast groot verdriet is er verwarring. Is er nog een stiefsituatie? Hoe gaan jullie verder?

Hoe het was en hoe het werd
Je geliefde was ongeneeslijk ziek. Als kerngezin en als samengesteld gezin maakten jullie er het beste van. Quality time met je geliefde en jullie vader. Over de toekomst, als hij er niet meer zou zijn, spraken jullie nauwelijks. 

Jullie dochter vroeg wat meer aandacht, zij vond de situatie thuis zwaar. Jij was moeder, geliefde, stiefmoeder, mantelzorger en er was op de achtergrond ook nog zijn ex-vrouw. Zij was bezorgd over haar zonen die hun vader zouden verliezen en zij wilde als zijn ex-vrouw ook nog wat tijd met je geliefde. Het was een loodzware tijd voor je, maar je sloeg je erdoorheen. Je was er vooral op gericht dat zijn laatste maanden vol liefde en harmonie waren.

Na zijn overlijden en het prachtige afscheid, komt de rauwe realiteit al snel binnen. De vraag komt op tafel hoe jullie nu omgaan met de regeling van de beide jongens, 12 en 18 jaar oud. Hoe willen jullie contact houden? Is er nog sprake van stief? Je bent totaal overvallen en in paniek. 

Wat wordt van stiefmoeder verwacht?
Het overlijden van deze geliefde man veroorzaakt een aardschok: alles gaat schuiven. Jij verliest je geliefde, jullie gezamenlijke dochter en zijn jongens raken hun vader kwijt. Jij staat van nu vanaf aan alleen voor de opvoeding van je dochter. Ook zijn ex-partner kan het ouderschap niet meer delen met de vader van haar zonen. Iedereen leidt verlies en rouwt.

Bestaat stief nog en zo ja, hoe moet dat nu vormgegeven worden?
Een paar inzichten: 

• Stief blijft bestaan ook na overlijden;
• De afspraken tussen vader en de moeder van de jongens gaan niet over op stiefmoeder;
• Stiefmoeder en de drie kinderen kiezen hoe ze stief vormgeven.

Stief blijft bestaan na overlijden
Er is een meisje van 10 jaar, dochter van vader en stiefmoeder. Zij heeft twee broers. Er is dus nog steeds sprake van stief. Als zij er niet was geweest, was er de stiefband tussen stiefmoeder en zijn zonen, maar ze hadden kunnen besluiten (meestal op termijn) dat er niet zoveel meer is dat hen bindt. 

De drie kinderen hebben een band, niet alleen biologisch maar ook in het echte leven. Ze houden van elkaar. Onze stiefmoeder heeft als taak dat haar dochter haar broers in haar leven heeft en hen regelmatig kan zien. 

Gelukkig willen in dit samengesteld gezin de beide jongens stiefmoeder ook blijven zien en dat is wederzijds.

De afspraken tussen vader en de moeder van de jongens gaan niet over op stiefmoeder
De omgangsregeling rond de twee jongens vervalt nu vader is overleden. Het waren afspraken tussen hem en de moeder van de jongens. Stiefmoeder hoeft de afspraken die haar geliefde maakte niet na te komen. Dat is de situatie, maar hoe ga je daar nu mee om? Je gaat toch niet de jongens die in jullie huis ook hun thuis hadden de deur wijzen nu hun vader net is overleden? Natuurlijk niet. Het is tijd voor nieuwe afspraken.

Stiefmoeder en de drie kinderen kiezen hoe ze stief vormgeven
Wie mogen meebeslissen? De drie kinderen en hun stiefmoeder bepalen samen hoe ze hun leven met elkaar invullen.

De ex-partner, de moeder van de oudste kinderen, heeft geen directe stem in de plannen. Dit gaat om afspraken tussen de kinderen en hun stiefmoeder. Wel moet er rekening gehouden worden met het feit dat een van de jongens nog maar 12 jaar is. Zijn moeder blijft verantwoordelijk voor hem, maar dat betekent niet dat zij meebeslist over de invulling. De plannen gaan over de behoeften van de stiefmoeder en de kinderen, en hoe ze daar samen vorm aan geven. Zijn moeder moet wel instemmen met plannen die hem direct raken.

Misschien wordt ervoor gekozen om niet langer uit te gaan van een omgangsregeling waarbij de jongens hun thuis deels bij hun stiefmoeder hebben. Ik pleit wel voor een geleidelijke overgang. Het huis was hun thuis, samen met hun vader. Het is hen nog vertrouwd, en hun zusje woont er nog met wie ze deels zijn opgegroeid. Naast hun vader verliezen ze ook hun vertrouwde omgeving en het dagelijkse contact met hun zus.

De stiefmoeder/moeder heeft een bijzondere verantwoordelijkheid. Zij moet balanceren tussen haar eigen behoeften, die van de jongens, en die van haar dochter. Het is belangrijk dat de kinderen elkaar blijven zien. Voor haar dochter is het contact met haar broers nu extra waardevol, omdat hun vader er niet meer is. Hoewel de jongens zelf contact kunnen onderhouden, ligt het bij de stiefmoeder om daarin de regie te nemen, vooral voor wat betreft de jongste zoon.

Mijn voorstel is om regelmatig met elkaar te praten, bijvoorbeeld om de vier of zes maanden. Niet zwaar maar gezellig na het eten.
Belangrijke punten hierbij zijn:

• Flexibiliteit: ga regelmatig rond de tafel en maak geen vaste plannen voor jaren vooruit;
• Kwaliteit: het gaat om de waarde van de tijd die je samen doorbrengt, niet om de hoeveelheid;
• Intentie: benadruk dat jullie elkaar willen blijven zien. Dat geldt zeker voor de broers en zus;
• Ruimte voor ieders stem: laat iedereen wensen en verlangens uiten;
• Compassie: erken elkaars verdriet.
• Spontaniteit: maak ruimte voor onverwachte momenten, zoals wanneer een van de jongens zijn zusje wil zien omdat een van hen verdrietig is;
• Evalueren: bespreek regelmatig wat goed gaat en wat beter kan.

Even terzijde
In dit soort verdrietige situaties kijken we vaak naar hoe vreselijk het is voor de geliefde en de kinderen. En dat is helemaal terecht. De positie van de moeder van de jongens is echter ook niet te benijden. Haar leven verandert ook ingrijpend door het overlijden van haar ex-man. Zij deelt het ouderschap niet meer, de zorg en de verantwoordelijkheid voor haar kinderen liggen vanaf nu alleen op haar schouders. Ook zij had haar leven ingericht op basis van de omgangsregeling, dus ook haar dagelijks leven verandert.

Het is belangrijk dat zij haar twee rollen scheidt. Als ex-vrouw kan ze verdriet ervaren dat degene met wie ze ooit het leven deelde en kinderen kreeg, er niet meer is. Dat is een gezonde reactie en goed om dit gevoel te delen, maar niet met stiefmoeder. De ex-vrouw is ook niet de weduwe.

In haar rol als moeder van haar zonen heeft zij het belang dat de jongens contact houden met hun zusje. Het is aan de jongens om hun wensen hieromtrent met stiefmoeder en hun zus te delen en samen plannen te maken. Pas als de belangen van haar jongens niet worden meegewogen kan er aanleiding zijn om in contact te gaan met de stiefmoeder, de vrouw van haar ex-man. En dan alleen als het de jongste van 12 jaar betreft, de oudste is inmiddels volwassen. 

Zorg voor eigen welzijn
Deze stiefmoeder/moeder heeft veel te verstouwen. Ze verliest haar man en geliefde. Ze staat alleen voor de opvoeding van hun dochter. Daarnaast ligt het nu op haar weg om samen met alle kinderen te kijken hoe ze het beste stief kunnen vormgeven. Ze pakt haar rol, zorgt voor haar dochter en ze houdt oog voor de belangen van haar stiefzonen. In deze periode van pijn en rouw wordt veel van haar gevraagd. 

Wat kan haar helpen om zelfzorgzaam te zijn? Allereerst zelfcompassie: mild zijn voor zichzelf en de tijd nemen voor haar rouw. Bedenken dat ze meer is dan moeder en stiefmoeder, ze is ook een vrouw die verdriet heeft omdat haar man is overleden. Bij zelfcompassie hoort ook de acceptatie en de erkenning dat het vaak ingewikkeld is en dat ze mag balen dat ze met zoveel belangen rekening moet houden. Ik wens haar toe dat ze haar grenzen aangeeft. Wat heeft ze nodig en waar kan ze wel of niet 'ja' tegen zeggen? En bij grenzen aangeven hoort 'nee' zeggen. Het is goede zelfzorg om op zoek te  gaan naar momenten van ontspanning en daar de tijd voor te nemen.
Tenslotte: ze hoeft niet alles alleen te dragen. Ze mag steun zoeken  bij vriendinnen, familie, of een derde zoals een coach om haar gevoelens en ervaringen te delen.

Om mee te nemen
Het stiefleven na overlijden van de geliefde en vader brengt extra uitdagingen en aandachtspunten mee. De rol van stiefmoeder is nog niet uitgespeeld. Het vraagt ook van omstanders compassie en respect als een vrouw rouwt, alleenstaande moeder wordt en daarnaast nog een stiefleven in welke vorm dan ook probeert vorm te geven. Wees haar tot steun.