verhelderen - verbinden - verdergaan

Dat hoor ik vaak van stiefmoeders. Een stiefmoeder drukte het kernachtig uit: “als zijn kinderen er zijn, is het ‘ons huis’, als we samen zijn ‘ons thuis’.

En haar geliefde begrijpt het
Aan liefde meestal geen gebrek tussen de partners in een samengesteld gezin. Als in coaching mannen hun geliefde dit horen zeggen, vinden ze dat vaak lastig, maar begrijpen ze het wel. 

Je niet thuis voelen is niet zomaar een emotie. Het hangt samen met de angst om niet welkom te zijn. Mag ik er zijn? Is er ruimte voor mij? Ben ik hier geliefd?
 
De klacht hierover van stiefmoeders mogen mannen serieus nemen, het gaat niet alleen om cognitief erkennen. Het is een essentiële behoefte aan verbinding en om er te mogen zijn. 

Voor alle liefdevolle mannen: heb je ooit het gevoel gehad dat je ergens buiten de groep stond? Dat je het ongemakkelijk gevoel had: “hoor ik hier wel”? Dat gevoel: daarover heeft je vrouw het. 

Verbondenheid
Je welkom voelen heeft alles te maken met de behoefte aan verbinding. Dat is het gevoel dat je geaccepteerd wordt, dat je erbij hoort en gezien wordt door anderen. Het is een cruciaal onderdeel van het verlangen naar verbondenheid. Je welkom voelen betekent dat er ruimte is voor wie je bent en dat er een veilige sociale context bestaat waarin je jezelf kunt uiten.

Onze biologische én psychologische basisbehoeften
Je welkom voelen, je verlangen naar verbondenheid is niet zomaar een behoefte van jou als stiefmoeder. Laten we eens kijken naar de universele psychologische basisbehoeften. 

Met de biologische basisbehoeften zijn we wel bekend: voeding, onderdak, warmte etc.
Er zijn óók psychologische basisbehoeften: 

• Competentie
• Verbondenheid
• Autonomie

De drie psychologische basisbehoeften komen uit de Zelfdeterminatietheorie (ZDT) van Deci en Ryan (1985 en 2000). Ze zijn essentieel voor motivatie, welzijn en persoonlijke groei. Uit het voorvoegsel ‘basis’ kunnen we afleiden dat het niet een individuele maar een universele behoefte is, kortom geldend voor ieder mens. 
 
De psychologische basisbehoeften worden niet zo hoog gewaardeerd als de fysieke basisbehoeften. Frustratie van de biologische basisbehoeften ontstaat eerder: we kunnen niet lang zonder zuurstof of voedsel. Het duurt wat langer voor we de gevolgen van het niet vervuld zijn van onze psychologische basisbehoeften ervaren, maar die gevolgen zijn ook ernstig, bijvoorbeeld machteloosheid, lager zelfbeeld, eenzaamheid, verzet.

Wat houden de psychologische basisbehoeften in
Autonomie: het vertrouwen dat wij zelf de regie hebben, aan het stuur zitten, mogen leven vanuit onze eigen waarden, ruimte hebben om eigen keuzes te maken en zelf verantwoordelijk te zijn. Autonomie is trouwens niet hetzelfde als onafhankelijkheid. We zijn nooit onafhankelijk: we bakken meestal niet ons eigen brood, we hebben anderen nodig voor onze treinreis etc. 
 
Competentie: het gevoel hebben dat we effectief zijn en onze capaciteiten kunnen benutten. Het gaat niet zozeer om wat we geleerd hebben, maar om ons vertrouwen in eigen acties en onze kwaliteiten. 
 
Verbondenheid: de behoefte aan hechte relaties, sociale steun en het gevoel ergens bij te horen. Het gaat om verbinding met anderen op een betekenisvolle manier. Het behoren tot groepen, waar je gewaardeerd wordt en jezelf kunt zijn.  
 
Als deze behoeften vervuld worden ervaren mensen motivatie, voldoening en psychisch welzijn. Het gevoel van niet welkom zijn, je niet thuis voelen heeft te maken met de psychologische basisbehoefte verbondenheid.  
 
Indirect kan het je niet thuis voelen ook invloed hebben op de andere behoeften: 

Autonomie: als je je welkom voelt, kun je jezelf zijn en keuzes maken zonder het gevoel te hebben dat je je constant moet aanpassen aan anderen; 

Competentie: in een omgeving waarin je je welkom voelt, ervaar je vaak meer zelfvertrouwen en steun, wat kan bijdragen aan het gevoel dat je bekwaam bent en mag leren of fouten maken; 
 
Maar de kern ligt vooral bij verbondenheid: het gevoel dat je mag bestaan en erbij hoort.    

Over verbondenheid binnen stief
De elementen van verbondenheid (ook relationele autonomie genoemd) zijn: behorend tot een groep, gewaardeerd worden, jezelf kunnen zijn. Voel jij je gewaardeerd? Mag jij jezelf zijn? Voel jij je minder op je gemak als zijn kinderen er zijn? Word je er onzeker van? Ervaar je soms eenzaamheid en voel je je regelmatig een buitenstaander? Dat heeft regelrecht te maken met het missen van verbondenheid.

Wat kun je er zelf aan doen om je meer thuis te voelen:

1. Realistische verwachtingen: het hoeft geen warm nest te zijn. 
   Verbondenheid in een samengesteld gezin ziet er anders uit dan in een kerngezin. Een diepe, vanzelfsprekende hechting is geen garantie. Het kan eerder gaan om wederzijds respect en ruimte geven. Niet forceren dat iedereen "één grote familie" wordt, maar kijken wat wél werkt; 
2. Zoek wederzijds verbinding in kleine stappen en op neutrale manieren, bijvoorbeeld een x samen koken of de hond uitlaten; 
3. Zorg voor rolvastheid: verbinding zonder verwarring. Stiefmoeder heeft haar eigen rol; 
4. Humor en luchtigheid: maak het niet te zwaar; 
5. Wees je je ervan bewust dat je leeft en woont in wat ook jouw huis is. Je hoeft niet op eieren te lopen. Houd vast aan je eigen routine en gewoontes. Pas je niet steeds aan; 
6. Zorg voor een plek in huis waar jij je zo nodig kunt terugtrekken; 
7. Als je je niet thuis voelt als zijn kinderen er zijn, betekent dat niet dat er iets mis is of dat je harder je best moet doen; 
8. Geloof niet in de angst dat het altijd zo blijft. Tijd kan een vriend zijn. Voor harmonieus en ontspannen samenleven in een samengesteld gezin staat 4-7 jaar; 
9. Deel je gevoel met je geliefde; 
10. Laat los wat niet te veranderen is.  

Tot slot
Zou het alleen stiefmoeder zijn die zich niet thuisvoelt als de kinderen van haar geliefde er zijn? Zou het voor de kinderen ook niet zo zijn dat ze zich soms minder thuisvoelen als stiefmoeder er is? Kinderen hebben dezelfde psychologische basisbehoeften en dus ook verlangen naar verbinding. 

Zou dat iets kunnen zijn om te erkennen en wellicht binnen het samengesteld gezin met elkaar het gesprek over aan te gaan?