verhelderen - verbinden - verdergaan

Wat kunnen we van slag raken als de dingen niet gaan zoals we hadden verwacht. Als mens (en stiefmoeder) hebben we niet overal invloed op. Dat weten we heel goed. Maar waar precies maken we ons druk over en helpt dat?

Stoïcijns gedachtegoed
Het woord ‘stoïcijns’ is wel bekend. Soms wordt het positief beoordeeld. Als iemand bijvoorbeeld in een stresssituatie kalm en rustig blijft. Meestal heeft het woord een negatieve lading, die van onverschilligheid en ongevoeligheid. Herken je dat?  

Het bijzondere is dat het woord ‘stoïcijn’ in de loop der eeuwen een heel andere betekenis heeft gekregen. De stoïcijnse filosofie wil(de) mensen leren om gemoedsrust te bereiken. Stoïcijnen onderdrukken geen gevoelens: ze zijn ook blij en hebben ook verdriet. Wat de stoïcijnen ons leren is hoe we ons niet door onze gevoelens laten overmeesteren. 

Miriam van Reijen, schrijfster van het boek De stoïcijnse levenskunst, vat de stoïcijnse filosofie kort samen: ‘Hoe word je van een lijder een leider’, daarmee zegt ze: gebruik je invloed en laat los waarop je geen invloed hebt. Dat is gemakkelijker gezegd dan gedaan. 

De kracht van onderscheid
Een van de belangrijkste regels uit de stoïcijnse filosofie* is dat alles in het leven in twee categorieën is onder te verdelen: het ene valt binnen ons bereik, het andere niet. Wat wel binnen ons bereikt ligt, daar kunnen we mee aan de slag. Wat er niet binnen ligt, hoeven we eigenlijk niks mee, daar hebben we geen invloed op.  

Het is belangrijk om te bedenken dat ‘binnen ons bereik’ betekent dat we niet afhankelijk zijn van andere mensen of omstandigheden. Wij hebben dus niet alle invloed. Binnen ons bereik zijn onze gedachten, onze overtuigingen en met wie je omgaat bijvoorbeeld. 

Wij denken meestal dat we op veel invloed hebben en dat er veel maakbaar is. Als we kijken naar gezondheid, onze goede naam, onze loopbaan en zelfs onze liefdesrelatie en de keuzes van onze kinderen is er geen andere conclusie mogelijk: omstandigheden en andere mensen spelen daarbij een rol; je kunt het wel beïnvloeden, maar het is niet volledig binnen ons bereik.
  
Managementdenker Stephen Covey ontwikkelde het model met de cirkel van invloed en de cirkel van betrokkenheid. Het model is schoon van eenvoud. Het maakt visueel dat er een verschil is tussen waar we ons betrokken bij voelen en zorgen over maken, en waar we echt invloed op hebben.
Zijn model is regelrecht afkomstig van de hierboven besproken hoofdregel uit de stoïcijnse filosofie. 

Waar maak jij je druk over?
Als je net als ik bent, wil je ook zaken voor elkaar krijgen of maak je je boos over dingen waar je dus helemaal geen invloed op hebt.  

De eerste stap om hiermee om te gaan is bewustwording. Het model van Covey kan daarbij behulpzaam zijn. 
Als je je bijvoorbeeld ergert aan de houding van je geliefde ten opzichte van de moeder van zijn kinderen, bedenk dan dat dit niet echt binnen je bereik ligt. Natuurlijk kun je er met hem over in gesprek gaan, maar uiteindelijk kun jij niet regelen dat hij het voortaan anders aanpakt. Er zijn immers 'andere mensen bij betrokken', namelijk je geliefde.  

En wat doe je dan? Blijf je mokken, gefrustreerd over hoe de dingen gaan? Denk dan aan de cirkels: als het niet helemaal binnen je cirkel van invloed ligt, is dit het moment om los te laten. 

Als je hier wat vaker mee aan de slag gaat, weet je op een bepaald moment uitstekend wat binnen je cirkel van betrokkenheid valt en wat binnen de cirkel van invloed. Dat kan genoeg zijn om los te laten. Soms begrijp je het prima, maar je blijft malen, piekeren en je ergeren. 

Wat mij vaak helpt, is me realiseren dat me bezighouden met iets waar ik ten diepste geen invloed op heb, betekent dat ik regie uit handen geef en energie verspil aan iets wat niets oplevert. 

Wijs advies
Van de filosoof Epictetus is een 'zakboekje' met adviezen overgeleverd.
Dit vind ik een van de mooiste:
 
‘Neem eens aan dat een ander jouw lichaam aan een willekeurige voorbijganger ter beschikking stelt. Je zou dan hoogst verontwaardigd zijn. Maar je acht je niet te min om zelf je geest door de eerste de beste te laten beïnvloeden, doordat je volledig van slag en diep geschokt bent als mensen je beledigen’. 

Een nuttig advies. Wat kunnen we toch bezig zijn met wat anderen denken of doen; wat laten we ons door hen beïnvloeden of wat zijn we van slag als iemand iets onaardigs zegt. Door onze geest te vergelijken met ons lichaam wordt duidelijk hoe onzinnig het eigenlijk is.
 
Gandhi** drukte met zijn woorden hetzelfde uit: ‘I will not let anyone walk through my mind with their dirty feet’. 

Aan Epictetus' advies en aan Ghandi denken kan genoeg zijn om los te laten en je leven te vervolgen.

Lukt het niet? Dan is het tijd om van je hoofd naar je hart te gaan. Piekeren en je ergeren gebeuren in je hoofd (in je geest). Leg je hand op je hart (als dat goed voelt) en stel jezelf de volgende vragen:  

• Word ik gelukkiger als ik hiermee doorga, al kan ik het niet veranderen?
• Wil ik gelijk of geluk? 
• Is dit mijn aandacht en tijd waard? 
• Is dit voortzetten helpend voor me? 

Om mee te nemen
Het juiste onderscheid maken is ruimte gevend. Je druk maken om dingen buiten je bereik kost energie en zorgt voor frustratie. Natuurlijk kun je dat makkelijker doen als het gaat om relatief kleinere dingen dan om grote levensgebeurtenissen. Bijvoorbeeld: als je geliefde ernstig ziek wordt, ligt dat buiten je bereik. Iedereen zal zich daar druk over maken. Maar dat sommige mensen niet kunnen omgaan met zijn ziekte, ligt ook buiten je bereik en misschien kun je dat wel loslaten.

* Deze regel is van de filosoof Epictetus, die leefde van 50-120;
** Mahatma Gandhi (1869-1948) was jurist en politicus en werd nationaal  
en spiritueel leider van India. Gandhi werd met zijn geweldloos verzet  
het icoon voor de Indiase onafhankelijkheid van de Britten.